31 januari 2013

Maakt één letter echt zoveel verschil?
De afgelopen weken heb ik een paar artikelen vertaald over de onverkwikkelijke ontwikkelingen in Mali. In de Franse brontekst werd voor de rebellerende groeperingen in het Noorden steevast het woord 'islamiste' gebruikt, zowel zelfstandig en bijvoeglijk.
Aanvankelijk ging ik uit van de vertaling die haast intuïtief bij mij opborrelde: 'moslimextremist' of 'islamitische rebellen'. Maar de twijfel sloeg toe na het lezen van een aantal artikelen over dit onderwerp in Nederlandse kranten. Daarin kwam ik namelijk regelmatig ook het woord 'islamist' tegen. En wat blijkt? Dat woord staat gewoon in de Nederlandse Van Dale, met als omschrijving: 'fanatieke moslim, die een theocratie op islamitische grondslag nastreeft'.
Goed, dat is duidelijke taal, maar in mijn hoofd bleef de vraag rondspoken in hoeverre de doelgroep van mijn vertaling - lezers van een website - van deze betekenis op de hoogte is. Als ik het Franse woord  'islamiste' in Van Dale (FR-NL) opzoek, lees ik: aanhanger van de islambeweging. Bijvoeglijk gebruikt luidt de vertaling (volgens diezelfde Van Dale) 'm.b.t. de islambeweging'. Islambeweging staat dan weer niet in de Nederlandse Van Dale (islamistisch trouwens ook niet). Het Franse voorbeeld 'militant islamiste' wordt vertaald met 'moslimstrijder' - volgens de Nederlandse Van Dale iemand die zijn geloof gewapenderhand verdedigt of verspreidt.
Nu geloof ik best dat er bij die rebellen in Mali zowel moslimextremisten te vinden zijn als moslimstrijders en je kunt aan hun neuzen waarschijnlijk niet zien wie waar precies voor strijdt. In die zin dekt het woord 'islamitische rebellen' volgens mij de lading. Maar de omschrijving 'islamistische rebellen' zou wel problemen kunnen opleveren, omdat daarmee voor de lezer wellicht niet direct duidelijk is welke van beide groeperingen deze rebellen aanhangen. Dat zou de leesbaarheid van een artikel natuurlijk niet ten goede komen.
Eén letter verschil duidt op een wereld van verschil qua beleving. Of toch niet? Sinds maandagavond weet ik mij in goed gezelschap: taalhistoricus Ewoud Sanders wijdde precies aan deze kwestie een artikel op de achterpagina van NRC Handelsblad. Jammer genoeg is zijn bijdrage alleen voor abonnees digitaal opvraagbaar...

Geen opmerkingen: