30 november 2010

Vertalen: het blijft puzzelen
Afgelopen weken had ik het genoegen om diverse teksten te vertalen die zelf al een vertaling waren. In sommige gevallen heb je dan te maken met hogere puzzelkunde. Want wat zou er worden bedoeld in een tekst over een reorganisatie van een groot bedrijf met 'co-determination bodies'? De oplossing vond ik door de term letterlijk terug te vertalen naar het Duits en dat leverde als resultaat 'Mitbestimmungsorgane' op. Juist ja, dat paste qua betekenis beter in het geheel. Een andere fraaie in dezelfde tekst was 'framework conditions', in het Duits 'Rahmenbedingungen' en daarmee direct ook een stuk duidelijker. Ziehier een voorbeeld van de communicatie in bedrijven waar Engels wel de 'corporate language' is vanwege de vele buitenlandse vestigingen, maar waar niet iedereen die taal ook voldoende machtig is...
Eén van de grote voordelen van ons beroep is dat je je werk praktisch overal mee naar toe kunt nemen. Zelfs naar de kapper, als je al een afspraak had staan en er komt ineens een tekst tussendoor die met gepaste spoed moet worden vertaald. Gewapend met pen en schrijfblokje zat ik in mijn zwarte cape voor de spiegel ijverig te schrijven, totdat ik op het Franse 'précarité' stuitte, dat ik in deze tekst niet direct kon plaatsen. Een woordenboek had ik uiteraard niet direct bij de hand, maar mijn oude, vertrouwde Nokia met mobiel internetabonnement bood uitkomst: via Google Translate zocht ik op wat ik met dat 'précarité' aan moest. De enige vertaling via Google luidde: onveiligheid. Voor andere betekenissen was blijkbaar geen plaats ingeruimd in het enorme geheugen. Gelukkig had ik aan deze ene betekenis voldoende houvast aan om verder te kunnen met mijn vertaling. Voor dergelijke 'noodgevalletjes' is het beslist een handig instrument, ik kwam er in elk geval een stuk verder mee dan met de website 'mijn woordenboek', die het woord 'précarité' niet eens kende.
Over woordenboeken gesproken: mijn laptop was aan vervanging toe en nadat ik alle reguliere programma's had (laten) overzetten, ging ik zelf aan de slag met Van Dale Groot Woordenboek 2008 (4-talig), ouderwets met een cd... Het zal niemand verbazen dat ik de ene na de andere foutmelding kreeg. Kortom, deze versie was kennelijk toch te ver over de houdhbaarheidsdatum heen om nog onder Windows 7 op de computer te worden geïnstalleerd. Even surfen naar de website van Van Dale en wat bleek: er is sinds oktober dit jaar een nieuwe versie beschikbaar, aan te schaffen via hun webshop. Binnen een half uur had ik de licentie aangevraagd, betaald, het woordenboek gedownload en geactiveerd! Voor de collega's die nog wat investeringen willen doen aan het eind van een boekjaar: als je voor 31 december van dit jaar de 4-talige set aanschaft, krijg je er een gratis licentie voor het Groot Woordenboek Nederlands bij. Kijk, dat zijn nog eens leuke dingen voor hardwerkende vertalers!

9 november 2010

Hoezo grijze muizen?
Als ik van één ding doordrongen ben geraakt tijdens het Nationaal Vertaalcongres van afgelopen vrijdag, dan wel dat het beeld van vertalers als grijze muizen wat mij betreft zo snel mogelijk de wereld uit moet! Hannie Derks van Hanniebal Marketing & Research schudde ons flink wakker met haar vlotte presentatie, waarin ze de resultaten liet zien van haar onderzoek naar het imago van vertalers. Ze schetste een tamelijk somber beeld van onze beroepsgroep: veel mensen blijken geen idee te hebben van wat er allemaal wordt vertaald en wie dat dan doen. Ja, boeken, die worden natuurlijk vertaald, dat weet iedereen, maar kennelijk staat de gemiddelde Nederlander niet eens meer stil bij het feit dat alle ondertitels op televisie ook vertalingen zijn, zo gewoon is dat al geworden. En als die gemiddelde Nederlander al gaat nadenken over vertalers, dan komt hij of zij niet verder dan dat wij, vertalers, 'grijze muizen' zijn, slimme grijze muizen, dat wel, die de hele dag achter hun computer zitten. Nou, daar zijn we dan mooi klaar mee! Hoogste tijd om keuzes te maken, ons te concentreren op onze sterke kanten, ons te onderscheiden om... een 'gekleurde muis' te worden. Profilering, dus!
Het congres ter gelegenheid van het 20-jarig bestaan van de Vereniging van Zelfstandig Vertalers (VZV) ging van start met peptalk uit Den Haag: de SP werpt zich op als verdediger van de kleine zelfstandige. Sharon Gesthuizen gaf concrete voorbeelden van SP-voorstellen om de Haagse wet- en regelgeving aan te passen, zodat het MKB en zzp-ers hun positie kunnen versterken. Eén van de vragen aan haar ging over de gang van zaken bij (Europese) aanbestedingen door de overheid, die onaangename gevolgen heeft gehad in het geval van gerechtstolken en beëdigd vertalers die in het Rbtv geregistreerd zijn: er is een bijna monopoliepositie ontstaan op dit stuk van de vertaalmarkt, waardoor zvp-ers (zelfstandige vertalers zonder personeel) zwaar onder druk worden gezet om soms voor de helft van hun normale tarief te gaan werken. Dat kan de bedoeling van die aanbesteding toch niet zijn? Deze politica vroeg in haar reactie om concrete voorbeelden uit onze vertaalpraktijk ter onderbouwing, waarmee ze aan de slag kon.
Het volgende subthema van het congres was Prijs: Dennis Hessling van de NMa legde uit hoe het ook alweer precies zat met de mededingingsregels - in de daarop aansluitende forumdiscussie over prijsbepaling werd het probleem van de Europese aanbesteding, waardoor de tarieven sterk onder druk zijn komen te staan, opnieuw aangekaart. De dame en heren achter de tafel kregen een aantal stellingen over prijsbepaling voorgelegd en mochten daarop reageren. Helaas was er onvoldoende tijd om met de zaal verder in discussie te gaan.
Na de lunch was het tijd voor het onderwerp Professionalisering, met andere woorden: zijn wij (beëdigd) vertalers de enigen die gedwongen worden aan Permanente Educatie te doen en punten te verzamelen? De vertegenwoordiger van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) gaf ons een waardevol advies: zorg als de donder voor een goede branchevereniging, waarin jullie allemaal zijn vertegenwoordigd, zodat je zelf kunt meebeslissen over je eigen professionele ontwikkeling. Waarvan akte! Uit het verhaal van leden van buitenlandse brancheverenigingen bleek overigens al snel dat die PE stuk voor stuk belangrijk vinden en zeker aanraden, maar bijna nergens verplichten.
In het laatste onderdeel van de dag stond Productkwaliteit centraal, een interactieve workshop over het beoordelen van een vertaling. De zaal kreeg 3 vertalingen voorgelegd van dezelfde tekst en mocht er een cijfer voor geven. Hilariteit ten top toen bleek dat de cijfers uiteenliepen van een 0 (cruciale informatie vergeten te vermelden in de vertaling) tot een 9 (heel aardig om te lezen). De dag werd afgesloten met een borrel + hapje en een gezellig muziekje op de achtergrond door het kwartet Humph.
Ik vond het een zeer geslaagd congres met een interessant programma en een goede mix aan onderwerpen en sprekers. Kortom, een inspirerende dag! Met dank aan de mannen van Teamwork, die tekenden voor de organisatie, en felicitaties aan de jarige VZV, die hiermee een bijzonder succesvol feestje heeft gevierd!
Meer informatie over het programma en de sprekers kun je vinden op de website van Teamwork (http://www.teamwork-vertaalworkshops.nl/). Een gekleurde muis kon ik zo gauw niet vinden, maar deze komt toch aardig in de buurt van het beeld dat ik zelf van vertalers heb: kundig, actief, betrokken en vooral ook opgewekt grijs!