5 juli 2007

Waarom kies je voor een bepaalde vertaling?
In een eerdere blog (22 juni) had ik hem al even genoemd: de workshop “Verantwoord vertalen, vertalen verantwoord” van Teamwork, waar ik onlangs aan deelnam. De mannen van Teamwork organiseren regelmatig dit soort bijeenkomsten met steeds wisselende thema’s en talencombinaties en ik neem er graag een dagje vrij voor! Je steekt er altijd iets van op, je werkt samen met gelijk gestemde zielen en ook voor het netwerken is zo’n bijeenkomst erg nuttig. De opzet was dit keer iets algemener van aard: we kregen vier verschillende onderwerpen uitgelegd door even zovele sprekers, waarna we zelf aan de slag mochten om de theorie in praktijk te brengen. Eén onderdeel wil ik eruit lichten, omdat het goed weergeeft wat ons beroep nu zo bijzonder maakt: de vertaling van culturele realia. Die term kan ik het beste uitleggen aan de hand van een sprekend voorbeeld: hoe zou je “Elfstedentocht”, een typisch Fries fenomeen, in het Engels kunnen vertalen? Harm Damsma, van huis uit Neerlandicus en inmiddels fulltime (literair) vertaler, gaf ons een bijzonder nuttig overzicht met voorbeelden en de bijbehorende vertaalstrategieën, waarvan we later bij het oefenmateriaal nog dankbaar gebruik zouden maken. De voorbeeldzinnen stamden uit de roman Trainspotting van Irvine Welsh en om jullie een indruk te geven van het soort vertaalpuzzels waarmee je dan te maken krijgt, geef ik hier één voorbeeldzin:
“They wir callin this cunt Boots because ay the drugs he wis cairyin”.
Boots is de naam van een grote drogisterijketen in Groot-Brittannië, vergelijkbaar met Etos of het Kruidvat in Nederland. In de oorspronkelijke Nederlandse vertaling was “Boots” onvertaald gelaten. Aan ons de schone taak om iets beters te verzinnen. Daarbij moesten we zowel rekening houden met het feit dat de roman zich in Schotland afspeelt als met het feit dat de hoofdpersonen zich in kringen van junkies bewegen. Het eerste is van grote invloed op de beschrijvingen en het laatste vooral op de dialogen! We hebben vele varianten voorbij horen komen, variërend van een Nederlands equivalent (Trekpleister) dat nogal discussie opleverde, omdat je nergens in Schotland immers een “Trekpleister” vindt tot de Gaper, de “kop” aan de pui waaraan apothekers en drogisterijen in Nederland in vroeger tijden herkenbaar waren. Hierover ontstond ook discussie, omdat we niet zeker wisten of de doelgroep van de roman deze term nog wel kent en bovendien wisten we niet of dergelijke koppen de pui van een drogisterij in Schotland sieren. Ons groepje kwam via een combinatie van de vertaalstrategieën “Veralgemeniseren” en “Benadering” tot de volgende oplossing: “Ze noemden die gozer de Apotheker vanwege alle poeders en pillen die hij bij zich had”. Met dit voorbeeld wordt zonneklaar dat cultuurgebonden realia een behoorlijke uitdaging vormen en een flink beroep doen op de creativiteit van de vertaler. De deelnemers in mijn groep waren erg enthousiast over deze presentatie en we vonden het allemaal jammer dat de tijd was omgevlogen. Het verzoek aan de heren organisatoren was dan ook: graag nog een keer en dan wat langer! Mochten jullie nog meer willen weten over de workshop, surf dan even naar www.vertaalweb.nl, daar vinden jullie mijn verslag van de hele dag.

Geen opmerkingen: