8 juni 2007

Ongetwijfeld kennen de trouwe lezers van NRC Handelsblad deze rubriek: onder de kop Woordhoek vult Ewoud Sanders elke week letterlijk een hoekje op de achterpagina over taal (zie: www.nrc.nl/woordhoek voor degenen onder jullie, bij wie NRC Handelsblad niet dagelijks op de mat valt). Meestal komen bepaalde Nederlandse uitdrukkingen aan de orde, soms duikt hij in de archieven om de oudste vermelding van een bepaald woord boven water te halen en soms, soms gaat het over vertalen. Zoals afgelopen week, toen hij tweemaal achter elkaar aandacht besteedde aan het fenomeen machinevertalingen, op dinsdag 29 mei onder de kop "Gehuppeld" en op maandag 4 juni onder de kop "Rederij kers". Volgens Sanders slaagt een aantal van die programma's erin om een heel behoorlijke vertaling te leveren van rechttoe rechtaan teksten. Tegelijkertijd gaf hij een aantal bijzonder hilarische voorbeelden van het tegendeel, want zodra woorden meer dan één betekenis hebben, slaan computers de plank regelmatig mis. Zo wordt "You entered the wrong code" dan in het Nederlands: "U bent de verkeerde code ingegaan" in plaats van "U hebt de verkeerde code ingevoerd". Door dit soort voorbeelden besef ik eens te meer dat de mens bij vertalingen niet gemist kan worden. Computers kunnen ons vertalers ontzaglijk veel tijd besparen door grote hoeveelheden woorden, vaste combinaties en uitdrukkingen in verschillende talencombinaties in een vertaalgeheugen op te slaan, maar taalgevoel heb ik bij mijn pc nog niet kunnen ontdekken. Dat is toch vooral een menselijk trekje. Gelukkig maar, anders zouden er nogal wat collega's op zoek moeten naar ander werk .... Overigens stipte Sanders in zijn stukjes nog een ander probleem aan: onleesbare handleidingen. Natuurlijk is het voor een fabrikant uit economisch oogpunt voordelig om juist zulke documenten door een machine te laten vertalen (dergelijke 'onleesbare' Nederlandse beschrijvingen van producten "Made in Taiwan" zijn jullie vast wel eens tegengekomen), maar of eindgebruikers van apparaten daar nu iets mee opschieten? Vooral de boekwerken die soms bij nieuwe pc's en printers worden geleverd zijn bijna niet om door te komen. Het is trouwens maar zeer de vraag of dat werkelijk een vertaalprobleem is. Als ik de (Engelse) brontekst vergelijk met de (Nederlandse) vertaling, klopt die meestal wel, maar vaak blijkt het origineel bijzonder moeizaam te zijn geformuleerd. In dat geval heeft de vertaler (m/v) de keuze uit twee alternatieven: dicht bij het origineel blijven of iets vrijer vertalen, waardoor de tekst in het Nederlands in elk geval een stuk soepeler loopt en dus ook prettiger leest. Bij handleidingen voor gewone apparaten voor gewone gebruikers pleit ik voor een vrije(re) vertaling: de belangrijkste doelstelling van de fabrikant zou immers moeten zijn dat elke consument de tekst gemakkelijk kan lezen en begrijpen, zodat het apparaat op de juiste wijze wordt geïnstalleerd en gebruikt. Zelfs als dat betekent dat er een iets vrijere vertaling nodig is om die doelgroep te bereiken, om maar even in marketingtermen te blijven. Machinevertalingen zullen ons ook in de toekomst blijven bezig houden. Gelukkig blijven vertalers (m/v) ook dan nog broodnodig en dat klinkt ons toch als muziek in de oren ...

1 opmerking:

Anoniem zei

Leuke blogje Mammie,,

xje