28 juni 2007

Ooievaar, lepelaar!
Vandaag scheen de zon uitbundig in een blauwe lucht met witte wolken, kortom, prachtig Hollands zomerweer. Kennelijk vond boer Anton, onze achterbuurman, het een uitgelezen dag om te gaan maaien. Dat werd trouwens wel tijd ook! Een paar weken geleden konden de schapen hun koppen al nauwelijks meer boven het gras uitsteken, dus werden ze uit de wei gehaald. Vandaag was het de beurt aan het gras om een kopje kleiner te worden gemaakt. Als de boer klaar is met maaien zet hij een ander hulpstuk achter de trekker waarmee de plukken gras worden gekeerd - zo droogt het beter. Dat is precies het moment waarop veel vogels op het weiland neerstrijken. Druk tsjilpend en kakelend struinen ze door het weiland. Op enig moment ontwaarden we zelfs ooievaars. Dit keer hadden we niet eens een verrekijker nodig, zo dichtbij liepen ze. Met hun grote oranje snavels pikten ze druk in de grond, soms hadden ze iets te pakken, slikten dat door en beenden dan een eindje verder. Ik vond het een prachtig gezicht, vier van die joekels bij elkaar. Zoveel ooievaars heb ik in het vrije veld niet eerder gezien. Het kan haast niet anders of ze hebben ergens in de buurt hun nest. Na een paar uur was het maaisel blijkbaar droog genoeg, want de trekker reed zijn geijkte rondjes met opnieuw een andere aanhanger. Daarmee hoopt de boer het gras op in fraaie lange rijen. Benieuwd wat hij er dit keer weer van gaat maken: plastic keutels of rechthoekige pakketten. Tja, zo gaat dat als je langs het weiland woont: je krijgt verstand van allerlei agrarische werkzaamheden. Tot nu toe heb ik bij het vertalen helaas nog geen gebruik kunnen maken van al deze extra kennis. De boer is intussen teruggekeerd naar de boerderij. Eerst moeten de koeien gemolken, dan gaat hij zelf eten en daarna zal hij het gras wel verder 'opruimen'....
(klik op de foto om het plaatje te vergroten)

22 juni 2007

Over CAO's en Wiki-Bijbels
Na de feestvreugde van vorige week woensdag brachten we alle lege champagneflessen naar de glasbak en gingen over tot de orde van de dag. Er moest immers ook nog gewerkt worden. Het werd een gedenkwaardige week met veel afwisseling. Afgelopen vrijdag deed ik mee aan een door Teamwork georganiseerde workshop over "Verantwoord vertalen, vertalen verantwoord" (daarover een andere keer meer), begin deze week maakte ik een vertaling over alternatieve energiebronnen en afgelopen dinsdag duurde het laatste CAO-overleg dat ik mocht notuleren bijna tot in de kleine uurtjes (ik was om kwart voor één 's nachts pas thuis). Gelukkig is er wel een akkoord bereikt, maar gek genoeg kwam hier geen champagne op tafel. Mijn ogen zijn dus niet voor niets urenlang blootgesteld geweest aan de kurkdroge, geklimatiseerde lucht in de gebouwen van de werkgever in kwestie. Dat heb ik in mijn eigen kantoorruimte toch beter geregeld! Als er zo lang wordt vergaderd schrijf ik een aardige stapel papier vol, dus de uitwerking van al die krabbels vergt de nodige tijd. Toch vond ik nog een gaatje om te reageren op een oproep die ik in NRC Handelsblad tegenkwam, wederom in de rubriek "Woordhoek" (zie mijn blog van 8 juni). Er werden vrijwilligers gezocht om de bijbel in Statenvertaling van 1637 (!) over te tikken, zodat de tekst digitaal beschikbaar komt voor onderzoek naar de invloed van het Duits op het Nederlands. Het leek mij een spannende uitdaging, dus heb ik me direct gemeld bij Nicoline van der Sijs, de historisch taalkundige die zich hiermee gaat bezighouden. Ze had al diverse instanties verzocht om hulp bij haar onderzoek, fysiek en/of financieel, maar die deinsden allemaal terug voor dit "heidense" karwei. Er is kennelijk ook geen monnik meer voor dit soort werk te vinden, dus lag een oproep aan vrijwilligers, variërend van Neerlandici en taalkundigen met enige bijbelkennis tot dominees die enige ervaring hebben met oud-Nederlandse teksten, voor de hand. Het wordt een soort Wikipedia-project, maar dan met bijbelvertalingen als basis. Nicoline van der Sijs meldde me per kerende mail dat zich intussen al zoveel vrijwilligers hadden aangemeld dat ze met wachtlijsten moest gaan werken omdat ze niet meer dan 60 mensen tegelijkertijd kan begeleiden. Volgens mij is ze erg blij met de belangstelling van al die mensen die op haar oproep reageerden en die spontaan en geheel vrijwillig een steentje aan haar onderzoek willen bijdragen, want ze kondigde meteen de vervolgprojecten voor haar onderzoek aan. Op haar verlanglijstje staan namelijk nog een paar bijbelvertalingen waarvan geen digitale versie bestaat. Ze legde ook uit waarom de digitalisering vanaf papier niet is gelukt: de kwaliteit van het drukwerk is dermate slecht dat een gescande pagina met behulp van software niet kan worden uitgelezen. Hiernaast zie je hoe zo'n 17e-eeuwse bijbelpagina eruit ziet (klik op het plaatje om de tekst te vergroten). Wordt vervolgd!

14 juni 2007

Gistermiddag om kwart over vier kwam dan eindelijk het verlossende telefoontje: zoonlief is geslaagd! Natuurlijk ging onmiddellijk de vlag uit en het feestvarken moest direct op de foto. Vervolgens ben ik naar de slijterij en de vlaaienboer gesneld om champagne en taart te halen. De roze en witte bubbels vloeiden gisteravond rijkelijk en ook de vlaai ging grif naar binnen bij alle feestgangers. In het diepste geheim had ik namelijk een "surprise party" voorbereid voor familie en vrienden - missie geslaagd - want zeg nu zelf, zo'n mijlpaal moet toch uitbundig worden gevierd. Zoonlief mocht de champagne ontkurken en waagde zich zelfs, enigszins ontroerd, aan een dankwoord.
Wat is hij blij, want hij hoeft nu nooit meer naar 'school', zoals hij zelf zegt. Heerlijk, zo'n geslaagd kind en het werkt bepaald aanstekelijk, merk ik, want zelf loop ik ook te stralen. Er valt een last van mijn schouders nu het met intensieve begeleiding is gelukt om dit kind de middelbare school fatsoenlijk te laten afsluiten. Eindelijk kan hij gaan beginnen aan een vervolgopleiding die hij zelf heeft uitgekozen, zonder vervelende vakken die hem geen barst interesseren. Dat zal zijn motivatie ongetwijfeld ten goede komen. Maar eerst gaat hij feest vieren met zijn vrienden en afscheid nemen van zijn oude school. Eind van de maand volgt nog de officiële diplomauitreiking. Dat hoort er allemaal natuurlijk ook bij.

8 juni 2007

Ongetwijfeld kennen de trouwe lezers van NRC Handelsblad deze rubriek: onder de kop Woordhoek vult Ewoud Sanders elke week letterlijk een hoekje op de achterpagina over taal (zie: www.nrc.nl/woordhoek voor degenen onder jullie, bij wie NRC Handelsblad niet dagelijks op de mat valt). Meestal komen bepaalde Nederlandse uitdrukkingen aan de orde, soms duikt hij in de archieven om de oudste vermelding van een bepaald woord boven water te halen en soms, soms gaat het over vertalen. Zoals afgelopen week, toen hij tweemaal achter elkaar aandacht besteedde aan het fenomeen machinevertalingen, op dinsdag 29 mei onder de kop "Gehuppeld" en op maandag 4 juni onder de kop "Rederij kers". Volgens Sanders slaagt een aantal van die programma's erin om een heel behoorlijke vertaling te leveren van rechttoe rechtaan teksten. Tegelijkertijd gaf hij een aantal bijzonder hilarische voorbeelden van het tegendeel, want zodra woorden meer dan één betekenis hebben, slaan computers de plank regelmatig mis. Zo wordt "You entered the wrong code" dan in het Nederlands: "U bent de verkeerde code ingegaan" in plaats van "U hebt de verkeerde code ingevoerd". Door dit soort voorbeelden besef ik eens te meer dat de mens bij vertalingen niet gemist kan worden. Computers kunnen ons vertalers ontzaglijk veel tijd besparen door grote hoeveelheden woorden, vaste combinaties en uitdrukkingen in verschillende talencombinaties in een vertaalgeheugen op te slaan, maar taalgevoel heb ik bij mijn pc nog niet kunnen ontdekken. Dat is toch vooral een menselijk trekje. Gelukkig maar, anders zouden er nogal wat collega's op zoek moeten naar ander werk .... Overigens stipte Sanders in zijn stukjes nog een ander probleem aan: onleesbare handleidingen. Natuurlijk is het voor een fabrikant uit economisch oogpunt voordelig om juist zulke documenten door een machine te laten vertalen (dergelijke 'onleesbare' Nederlandse beschrijvingen van producten "Made in Taiwan" zijn jullie vast wel eens tegengekomen), maar of eindgebruikers van apparaten daar nu iets mee opschieten? Vooral de boekwerken die soms bij nieuwe pc's en printers worden geleverd zijn bijna niet om door te komen. Het is trouwens maar zeer de vraag of dat werkelijk een vertaalprobleem is. Als ik de (Engelse) brontekst vergelijk met de (Nederlandse) vertaling, klopt die meestal wel, maar vaak blijkt het origineel bijzonder moeizaam te zijn geformuleerd. In dat geval heeft de vertaler (m/v) de keuze uit twee alternatieven: dicht bij het origineel blijven of iets vrijer vertalen, waardoor de tekst in het Nederlands in elk geval een stuk soepeler loopt en dus ook prettiger leest. Bij handleidingen voor gewone apparaten voor gewone gebruikers pleit ik voor een vrije(re) vertaling: de belangrijkste doelstelling van de fabrikant zou immers moeten zijn dat elke consument de tekst gemakkelijk kan lezen en begrijpen, zodat het apparaat op de juiste wijze wordt geïnstalleerd en gebruikt. Zelfs als dat betekent dat er een iets vrijere vertaling nodig is om die doelgroep te bereiken, om maar even in marketingtermen te blijven. Machinevertalingen zullen ons ook in de toekomst blijven bezig houden. Gelukkig blijven vertalers (m/v) ook dan nog broodnodig en dat klinkt ons toch als muziek in de oren ...

3 juni 2007

Over een CAO in wording en een gala
Het was me het weekje wel! En even bijkomen in het weekend bleef beperkt tot een paar uurtjes zaterdagmiddag. Maar, eerlijk is eerlijk: de tuin ligt er netjes bij (mijn rug protesteert nog hevig van al het spitten, onkruid wieden en planten) en dat is meer dan ik had verwacht te kunnen doen aan het begin van dit dynamische weekend. Zo eindigde een rommelige, korte, maar volle werkweek, waarin ik tweemaal een CAO-overleg mocht notuleren. Een van de bijzondere woordcombinaties die in dat overleg werden gebezigd wil ik jullie niet onthouden. Tegenwoordig mogen er volgens de Wet Gelijke Behandeling in een CAO niet langer leeftijdsdiscriminerende regelingen worden opgenomen. Zo worden bedrijven gedwongen om een "leeftijdsfasebewust" personeelsbeleid te voeren. Dit is uiteraard een fraai voorbeeld van verhaspelen: "levensfasebewust" of "leeftijdsbewust" zou beter op zijn plaats zijn. Wat taalpuristen er ook van mogen vinden, het woord "leeftijdsfasebewust" staat nu eenmaal in CAO-overeenkomsten en is zo een volstrekt eigen leven gaan leiden.
Vrijdagmiddag eindigde het overleg iets eerder dan gepland en dat kwam mooi uit, want ik mocht voor deze keer naar Almere om een van mijn stiefzoons op te halen. En helaas, ook om 14.30 uur staat er op vrijdagmiddag al een forse file! Haast-je-rep-je terug naar Vleuten om te eten en zoonlief in zijn kostuum met stropdas te helpen. Hij werd om half negen op school verwacht voor het eerste eindexamengala sinds de oprichting van zijn school in hun spiksplinternieuwe gebouw in een wijk van Leidsche Rijn. Voor de gelegenheid hadden ze daar de rode loper uitgelegd. Aan het begin ervan stonden de rector en conrector in keurig pak om elke leerling apart te verwelkomen. Daarachter stonden alle andere docenten opgesteld, eveneens netjes in kostuum of japon. Onwennig schreden of schuifelden de leerlingen, al naar gelang de mate van verlegenheid of wiebelige schoenen met hoge hakken, over de rode loper in hun fraaie kleding, onder luid applaus van hun leraren en leraressen! Sommige leerlingen werden op ludieke wijze bij school afgezet, op een Harley Davidson, in een stretched limosine of in een stokoude Ford pick-up-truck. Ik vond het bijzonder ontroerend om mijn kind daartussen te zien lopen en heb - uiteraard - de nodige foto's gemaakt. Na afloop haalde ik een bijzonder enthousiaste zoon op die had genoten van een geweldig feest en dit een uitstekende afsluiting vond van de examenperiode. Het wachten is nu nog op de uitslag die op 13 juni moet komen. Uiteraard hopen wij van harte dat hij in één keer slaagt. Dan gaat hier de vlag uit en vloeit de champagne rijkelijk!